De botters

De geschiedenis van Botters in Nederland

“Opa kijk, ik vond op zolder een foto van een oude boot. Is dat nog van voor de oorlog van die oude vissersvloot”

Het bovenstaande is afkomstig en wie kent het eigenlijk niet, uit de zuiderzeeballade. Een lied over vervlogen tijden, de tijden van de visserij en de zuiderzee. Voor de komst van de afsluitdijk lagen rond de zuiderzee tal van vissersdorpen en steden. Eén van de schepen waar mee gevist werd (en wordt) is de Botter.

De Botter is een oud vissersvaartuig met een licht V-vormig vlak, met een net uitspringende kiel en hoekige kimmen die overgaan in bol naar buiten lopende zijden, waarvan het boeisel boven het berghout naar binnen valt (invalling), met als opvallend kenmerk een zeer grote fok, die nodig was om de netten te slepen, maar moeilijk te hanteren bij overstag gaan. Botters worden door kenners beschouwd als snelle vaarders en een van de meest elegante Nederlandse vissersschepen. Vooral de schepen van de Zuidwal [Huizen, Muiden, Spakenburg] met de hoge kop en sterk geveegd achterschip zijn een lust voor het oog. Als de botter met een zakvormig net, de kwakkuil, op garnalen of paling viste heette het een kwak. De Volendammer kwak is een slag groter en minder gezeegd dan de andere Zuiderzeebotters.
De Botter heeft zijn naam waarschijnlijk te danken aan een oude vistechniek, het botslepen. Het is niet excact bekend wanneer de 1e Botter op de Zuiderzee is gesignaleerd. De voorganger van de Botter is het waterschip dat vanaf de late middeleeuwen de Zuiderzee beviste.

Ook het waterschip kende al de karaktiristieke bunconstructie. Deze grotere vissersschepen bevistten met kuilen en sleepnetten de diepere gedeelten van de zuiderzee. In de laatste 200 jaar nam de Botter een steeds prominentere plaats in als vissersschip.

Op het hoogtepunt van de Zuiderzeevisserij (rond 1900) voeren er bij benadering zo’n 3000 groter en kleine schepen rond op de Zuiderzee. Uit de oude vlootgegevens komen de belangrijkste havens en de volgende aantallen tevoorschijn: Enkhuizen 44, Hoorn 20, Volendam 240, Marken 138, Durgerdam 34, Huizen 145, Bunschoten 171, Harderwijk 78, Elburg 17, Vollenhove 2, Lemmer 12 en Urk 119. Het gaat hier dan uitsluitend om Botters en Kwakken.

Het gangbare type botter, dat van de west- en zuidwal, is zo’n 13 meter lang, ruim 4 meter breed en heeft een diepgang van zo’n 80 centimeter. Fok en grootzeil meten samen zo’n 70 m2. De Markers, Huizers en Bunschoters gebruikten het schip vooral voor de gaand-wantvisserij, zoals die met sleepnetten, dwars- en wonderkuil. Onder de vissers van de oostwal, maar ook die van Hoorn, vond men overwegend staand-wantvissers en deze hadden een voorkeur voor een kleiner slag botter. Doorgaans visten deze mensen met staande botnetten.

Na de afsluiting van de Zuiderzee (1932) ging het hard en snel achteruit met het vissen op tot IJsselmeer omgedoopte Zuiderzee.Omstreeks 1920 bestond de Elburger vissersvloot uit 72 vaartuigen. De genadeslag kwam door de inpoldering van Oostelijk Flevoland in 1956 waardoor Elburg werd afgesloten van het open water. Nu in 2004 varen er bijna weer dagelijks Botters de Elburgse Haven in en uit.

Hoekwantvissen

Het hoekwantvissen is een methode waar een grote mate van vingervlugheid en handvaardigheid nodig is, omdat men al varende een aantal handelingen moet uitvoeren. De visser een werpt een lange lijn uit . Aan deze lijn zijn kortere lijntjes bevestigd waar aas aanzit. Het binnenhalen van de vangst gebeurt ook varend, dus men is verplicht dit tempo volgen.
Het hoekwant bestaat uit lange katoenen lijn, waaraan om de 1 á 1½ vaam dwarslijntjes (snoeren) verbonden waren met een haakje. Aan zo’n lijn, genoemd een ‘spleet hoekwant’ waren ± 200 snoeren bevestigd, die zo’n 60 cm. lang, Deze snoeren liggen voor dat men uitvaart gerangschikt in een houten bak. Van belang is natuurlijk dat alles niet door de war raakt. De klaargemaakte beug werd daarna uitgevierd om na enige tijd weer ingehaald te worden. Als aas gebruikte men meestal spiering geaasd, soms ook wel wormen, puitaaltjes (“kodden”) of garnalen als aas gebruikt.

Comments are closed.